سپر دفاع موشکی امریکا با توجه به ملاحظات فنی

از: سرهنگ يعقوب اصلاني درتاریخ ۱۵ بهمن ۱۳۸۶
ابتدا لازم است توضيح داده شود كه دفاع هوايي چيست و يا به عبارت ديگر دفاع هوايي را تعريف كنيم. دفاع يا پدافند هوايي به مجموعه اقداماتي گفته مي‌شود كه در آن نيروي كشور مقابله‌كننده، هرگونه مهاجم هوايي به قلمرو هوافضاي خود را (هواپيما، موشك و ...) منهدم، يا از انجام مأموريت خصمانه بازداشته و باعث فرار و يا انهدام آن شود. چنانچه ما بتوانيم عامل آفندي را منهدم، فراري و يا ميزان خسارت را كاهش دهيم، دفاع هوايي را انجام داده‌ايم. بخش اول اقدامات فوق (انهدام و فراري دادن) را «دفاع هوايي عامل» و بخش ديگر آن نظير اخطار به نيروهاي خودي جهت تفرقه و پناه گرفتن و يا خاموشي را «دفاع غيرعامل» مي‌گويند.
عمليات دفاع هوايي همانند آنچه در طبيعت انسان ملاحظه مي‌شود، داراي مراحل متوالي و متفاوتي به شرح زير مي‌باشد:
1 – كشف (Detection) : همان‌طور كه هر انساني براي دفاع و رفع خطر، نياز به رؤيت به‌موقع دارد و اين كار در انسان از طريق چشم، گوش و حس لامسه مي‌تواند به تنهايي يا توأمان انجام گيرد، در بعد نظامي اين كار و پايش محيط اطراف به رادار محول شده است. مزيت رادار نسبت به چشم انسان اين است كه امكان سنجش و بينايي در مسافت بسيار دور را دارد و نيز خسته نمي‌شود.
2 – شناسايي (Identification): شناسايي به اين مفهوم است كه تهديد را به‌طور دقيق شناسايي و از دوست يا دشمن بودن و ميزان عمليات خصمانه آن‌ آگاه شويم. در طبيعت ممكن است تهديد، حمله يك جانور وحشي، حمله انسان، سيل و زلزله را شامل شده و يا اينكه به اشتباه، عامل بي‌خطري تهديد محسوب شود. تهديد از نظر نظامي ممكن است شكستن حريم هوايي توسط بالگرد، هواپيما، بمب، موشك و ... باشد كه قبل از هرگونه عكس‌العمل مناسب مي‌بايد از دوست يا دشمن بودن آن (Friend or foe/IFF)، ميزان عمليات خصمانه، اشتباهي و يا عمدي بودن آن اطمينان حاصل شده و به عبارت ديگر شناخت لازم از تهديد به‌عمل آيد.
3 – تعقيب (Tracking): تعقيب به اين مفهوم است كه بعد از اطمينان از خصم بودن متجاوز، آن را كاملاً مد نظر قرار داده و مسير، اهداف، چگونگي و ديگر خطرات آن را تحليل كنيم.
در اين صورت يعني با تحليل و ردگيري درست، مي‌توان با توجه به هدف عامل آفندي و تهديد، نيروهاي خودي رادر وضعيت آمادگي دفاعي قرار داد. در طبيعت نيز اين كار توسط انسان انجام شده و طبيعي است فردي كه مورد تهاجم قرار مي‌گيرد، چشم از حريف مهاجم برنمي‌تابد تا بتواند آخرين واكنش را نشان دهد. تعقيب لحظه‌اي توپ و پاي پنالتي زن در فوتبال، توسط دروازه‌بان، مثال ديگري در اين زمينه است. امروزه سه مرحله فوق به صورت خودكار و توسط رادارهاي مختلف انجام و نتيجه به كنترل آتش واگذار مي‌شود.
4 – درگيري و انهدام (Intercept): اين اقدام چهارمين مرحله واكنش به خصم از نظر دفاع هوايي است. اين كار در طبيعت انسان‌ها به صورت مقابله فيزيكي با دست، استفاده از سنگ و چوب و به‌كارگيري هر نوع سلاح ديگر (پدافند عامل) و يا فرار و پنهان شدن (پدافند غيرعامل) صورت مي‌گيرد. در جنگ و دفاع هوايي، رهگيري با پرتاب موشك‌هاي دفاع هوايي و ضد موشكي نظير «آرو» (ساخت اسرائيل)، «پاتريوت» (ساخت آمريكا) و «300 – اس» (ساخت روسيه) انجام مي‌شود.
در دفاع هوايي موشكي يا عمليات سپر دفاع هوايي موشكي نيز عيناً لازم است مراحل فوق به ترتيب اجرا شود. به دليل ماهيت پرواز موشك و خصوصيات متمايز آن با هواپيما، امكانات سامانه دفاع موشكي داراي مقدورات گسترده‌اي بوده و به تجهيزات بيشتر و قوي‌تري نياز دارند. اين سامانه‌ها كه بسيار پيچيده هستند، نياز به هزينه زيادي نيز دارند كه به دلايل اقتصادي و فني، بسياري از كشورها فاقد آن مي‌باشند. عواملي كه سامانه‌هاي دفاع موشكي يا سپر دفاع موشكي را با سامانه‌هاي پدافند هوايي مخصوص هواپيما متمايز مي‌سازد، (Stand of Attack) به شرح زير است:
1 – معمولاً موشك‌ها از نقاط بسيار دور و به‌صورت حمله از دور (Stand of Attack) شليك مي‌شود و انواع قاره‌پيماي آنها (ICBM) بردي بيشتر از 10 هزار كيلومتر دارند.
2 – موشك‌ها داراي سقف پرواز بلندتري هستند. براي مثال، سقف پرواز موشك منيموتمن آمريكا 1000 تا 1100 كيلومتر است.
3 – موشك‌هاي بالستيك از سامانه كنترل و هدايت متفاوتي نظير هدايت اينرسي – ستاره‌اي (GPS-Stellar) استفاده مي‌كنند و اين باعث سخت‌تر شدن عمليات پدافندي مي‌شود.
موشك‌ها نسبت به هواپيما داراي سرعت بيشتري هستند و حتي در زمان ورود مجدد به جو (Reentry)، سرعتشان به 8 ماخ مي‌رسد.
موشك‌ها قدرت تخريب زيادي دارند و معمولاً از سرجنگي اتمي مجتمع يا چندين واحدي استفاده مي‌كنند. بد نيست بدانيم كه قدرت تخريب زرادخانه اتمي شوروي در سال‌هاي 1985 به بعد، با 29 بار نابودي كره زمين برابري مي‌كرد.
اين نوع موشك‌ها به دليل داشتن سرهاي جنگي متعدد (MRV) درصورت شليك، در مسير ميانه پرواز كه بيش از 20 الي 40 دقيقه طول مي‌كشد، به‌صورت انبوه حركت مي‌كنند و دفاع در برابر مدل‌هايي كه سرجنگي مي‌تواند يك هدف خاص را دنبال كند، بسيار مشكل است.
در بخش مياني مسير، هدف‌هاي كاذبي نيز توليد مي‌شود كه همراه سرهاي جنگي واقعي حركت كرده و تشخيص هدف كاذب از سرجنگي حقيقي را بسيار مشكل مي‌سازد. لازم به ذكر است، هدف‌هاي غير واقعي به هنگام برگشت مجدد به جو، سوخته و از بين مي‌روند.
اين تجهيزات آفندي يا سرهاي جنگي، از سطح مقطع راداري (RCS) كمتري برخوردار بوده كه اين عمل باعث مي‌شود تا نياز به راداري خاص داشته و نيز حافظه رادار تقويت گردد.
اين موشك‌ها براي نفوذ به قلمرو هوايي، داراي تجهيزات مخصوص ضد الكترونيك نيز هستند كه پدافند در مقابل آنها را با دشواري مواجه مي‌كند.
نتيجه اينكه، يك سامانه مخصوص دفاع موشكي يا سپر موشكي نياز به استفاده از رادارهاي تشخيص اخطار اوليه و ردگيري با برد بسيار بالا (چندين هزار كيلومتر) را دارد، تا با توجه به دور بودن محل پرتاب موشك، بتواند به‌موقع - كه از ضروريات دفاع هوايي است - آنها را كشف كند. لازم به ذكر است، اگر چه امكان زدن موشك در مراحل پاياني و نزديك به هدف نيز وجود دارد، ولي از نظر تاكتيكي لازم است فعاليت دشمن بلافاصله كشف تا امكان عمليات دفاع از نظر زمان و موقعيت فراهم شود. اين رادارها كه «oth» ناميده مي‌شود، بسيار پيچيده و گران قيمت بوده و مي‌توانند ضمن مراقبت در مسيرهاي خارج از ديد مستقيم، ماهواره‌ها را نيز در فضا كنترل كنند. امكان بهره‌گيري از اين رادارها به عنوان ديگر عنصر كسب اطلاعات نظير ماهواره‌ها، باعث مي‌شود كه اطلاعات به‌طور دقيق و مضاعف كنترل و مقايسه شده و در نهايت تصميم‌گيري مسئولان نظامي و سياسي را آسان‌تر كنند.
حال چنانچه برابر طرح ايالات متحده چنين سامانه دفاع موشكي (BMD) يا سپر دفاع ضد موشكي در كشورهاي شرق اروپا (چك و لهستان) و كشورهاي شمال شرق اروپا كه نزديك به روسيه هستند، استقرار يابد – اگرچه همان‌طور كه آمريكا ادعا مي‌كند، مي‌تواند از فعاليت و آزمايش‌هاي موشكي ايران و كره كسب اطلاع كند و مؤثر در اهداف كلي آمريكا است – لاجرم هرگونه فعاليت نظامي و غيرنظامي روسيه و ديگر كشورها نظير چين و هندوستان نيز از آن طريق قابل كنترل و رديابي مي‌باشد.
پوتين و مسئولان نظامي روسيه مي‌دانند كه كسب امتياز اطلاعات در اين حد توسط آمريكا، يعني به هم خوردن تعادل نظامي، يعني اينكه اگر روسيه دوباره بخواهد اين برتري غرب را خنثي كند، ضرورتاً بايد سرمايه‌گذاري بيشتري كرده تا با توجه به عامل غفلت و تأثير آن در جنگ، امتياز از دست رفته را بازيابد. براي دستيابي به اين هدف، اينكه بوش - رياست جمهوري آمريكا - بگويد روسيه را دشمن نمي‌داند يا عصر جنگ سرد پايان يافته، كافي نيست و شايد آزمايش اخير موشك با كلاهك چند پيكانه (هر سرجنگي مخصوص يك هدف) از جانب روسيه و يا اعلام هدفگيري كشورهاي اروپايي توسط روسيه، هشداري به غرب تلقي شود.
پوتين با انجام يك مانور سياسي، جهت رد استقرار سپر موشكي در همسايگي خود، استفاده از سامانه دفاع ضد موشكي مستقر در آذربايجان را در كنفرانس اخير سران 8 كشور صنعتي پيشنهاد كرد. او مي‌داند كه در اين صورت، دست‌كم اداره عمليات كلي اين تأسيسات و تجهيزات از طريق روسيه و زيرنظر كارشناسان آن كشور خواهد بود و سرانجام روسيه كنترلي بر اين‌گونه فعاليت و كاهش درز اطلاعات را خواهد داشت، در عين حال اين پيشنهاد مغاير با خواسته غرب نيست.
اگرچه آمريكا امكانات بهره‌گيري از تأسيسات آذربايجان براي كنترل آزمايش‌هاي موشكي ايران و كره را نديده نخواهد گرفت، اما ادامه فعاليت استقرار سامانه سپر موشكي در كشورهاي شرق اروپا را، نيز با طرح دلايل فني و سياسي همواره مد نظر خواهد داشت؛ زيرا اهدافي كه از استقرار سامانه سپر ضد موشكي و استقرار آن در كشورهاي موردنظر توسط آمريكا دنبال مي‌شود، نتايجي كاملاً جدا از پيشنهاد پوتين به بوش را مي‌دهد و جايگزيني اين پيشنهاد با طرح اوليه هرگز امكان‌پذير نخواهد بود.
اگرچه روسيه در پي كسب امتيازاتي در اين زمينه بوده و دولت آذربايجان نيز موافقت خود را با اين طرح اعلام كرده است، نتايج نهايي كه از اين‌گونه سياست‌ها نصيب سياستمداران كرملين خواهد شد، بسيار ناچيزتر از امتياز بي‌اعتمادي است كه در كشورهاي همسايه و باورهاي مردم آن مي‌گذرد.
سياستمداران كرملين بايد بدانند كه در اين صورت عملاً آمريكا به چيزي بيشتر از آنچه مدنظرش است، دست خواهد يافت.

توضيحات:
شناسايي دوست از دشمن
IFF=Identification Friend or Foe
موشك‌هاي بالستيك قاره‌پيما
ICBM=Inter Continental Ballistic Missile
ورود مجدد به جو
RV=Re Entry
موشك چند پيكانه
MRV=Muliple Reentry Vehicle
موشك چند پيكانه مستقل
MIRV= Multiple Indipedent Re entry Vehicle
سطح مقطع راداري
RCS= Radar Cross Section
رادار پشت افق‌بين
OTH= Over The Horizon Radar
دفاع ضد موشكي
BMD= Ballistic Missile Defence
در رادار OTH تشعشعات راداري از طبقه يونسفر فضا انتشار و به فضاي پايين خارج از ديد منعكس و امواج برگشتي مجدداً پس از برگشت از طبقه مزبور تحليل مي‌شوند.